Diz Protezi Nedir? Ameliyatı, Riskleri ve İyileşme Süreci

Diz protezi nedir? Diz protezi, ileri derecede hasarlanmış veya aşınmış diz eklem yüzeylerinin cerrahi olarak yapay eklem bileşenleriyle değiştirilmesi işlemidir. Tıp literatüründe diz artroplastisi olarak da adlandırılır. Diz protezi özellikle ileri evre diz kireçlenmesi (osteoartrit), bazı romatizmal hastalıklar, travma sonrası gelişen eklem hasarları ve ciddi eklem bozukluklarında tedavi seçeneklerinden biri olarak değerlendirilir.

Diz eklemindeki kıkırdak dokunun ileri derecede yıpranması; ağrı, hareket kısıtlılığı, yürüme güçlüğü, merdiven inip çıkarken zorlanma ve günlük yaşam aktivitelerinde azalmaya neden olabilir. Cerrahi tedavi gerektiğinde diz protezi ameliyatı ile hasarlı eklem yüzeyleri hazırlanır ve uygun protez bileşenleri yerleştirilir.

Ancak her diz ağrısı veya her diz kireçlenmesi diz protezi gerektirmez. Diz protezi kararı; hastanın şikâyetleri, fizik muayene bulguları, röntgen ve gerekli diğer görüntüleme sonuçları, günlük yaşam üzerindeki etkilenme ve daha önce uygulanan tedavilere alınan yanıt birlikte değerlendirilerek verilir.

Bu yazıda diz protezinin ne olduğu, hangi durumlarda gündeme geldiği, total ve kısmi diz protezi arasındaki farklar, ameliyat süreci, olası riskler, diz protezi sonrası iyileşme ve sık sorulan sorular hakkında genel bilgiler ele alınmaktadır.

---

Diz Protezi Ne Demektir?

Diz eklemi; uyluk kemiği, kaval kemiği ve diz kapağının oluşturduğu karmaşık bir eklemdir. Bu kemiklerin birbirleriyle temas eden yüzeylerinde bulunan kıkırdak dokular, eklem hareketlerinin daha düzgün gerçekleşmesine yardımcı olur.

Kıkırdak dokuda ileri derecede bozulma meydana geldiğinde kemik yüzeyleri arasındaki normal eklem yapısı ve hareket mekaniği etkilenebilir. Bunun sonucunda dizde ağrı, sertlik, şişlik, hareket kısıtlılığı ve yürüme güçlüğü ortaya çıkabilir.

Diz protezi ameliyatında hasarlanmış eklem yüzeyleri cerrahi olarak hazırlanır ve hastanın anatomik özelliklerine uygun protez bileşenleri yerleştirilir. Kullanılan protez; femoral ve tibial bileşenlerden ve cerrahi planlamaya göre diz kapağına yönelik bir bileşenden oluşabilir.

Diz protezi, diz ekleminin tamamının çıkarılması anlamına gelmez. Cerrahi sırasında yalnızca hasarlanmış eklem yüzeyleri, kullanılacak protez sistemine ve hastanın anatomik özelliklerine göre hazırlanır.

Diz Protezi Hangi Hastalıklarda Yapılır?

Diz protezi çoğunlukla ileri derecede eklem hasarı bulunan ve bu hasarın kişinin günlük yaşamını belirgin şekilde etkilediği durumlarda değerlendirilir.

• İleri evre diz kireçlenmesi (osteoartrit)
• Romatoid artrit gibi bazı iltihaplı eklem hastalıkları
• Travma sonrası gelişen ileri diz eklemi hasarı
• Diz eklemine uzanan bazı kırıkların oluşturduğu kalıcı eklem hasarları
• Geçirilmiş bazı eklem hastalıkları veya enfeksiyonlar sonrasında oluşan ciddi hasarlar
• Diğer tedavilere rağmen devam eden belirgin ağrı ve fonksiyon kaybı

Özellikle yürüme mesafesinin azalması, merdiven çıkma ve inmede zorlanma, oturup kalkma sırasında ağrı, diz hareketlerinde belirgin kısıtlılık ve istirahatte devam eden ağrı gibi şikâyetler cerrahi açıdan değerlendirme gerektirebilir.

Diz Kireçlenmesi ve Diz Protezi

Diz kireçlenmesi, diz eklemindeki kıkırdak ve diğer eklem yapılarında zaman içinde meydana gelen dejeneratif değişikliklerle karakterize bir hastalıktır. Hastalığın başlangıç ve orta evrelerinde her hastanın diz protezine ihtiyacı olmaz.

Hastalığın durumuna göre kilo kontrolü, uygun egzersiz, fizik tedavi ve rehabilitasyon, aktivite düzenlemesi, ilaç tedavileri veya uygun hastalarda enjeksiyon tedavileri gibi cerrahi dışı seçenekler değerlendirilebilir.

Ancak kıkırdak hasarı ileri seviyeye ulaştığında ve diz ağrısı ile hareket kısıtlılığı kişinin günlük yaşamını belirgin şekilde etkilediğinde diz protezi cerrahisi gündeme gelebilir.

Bu nedenle diz kireçlenmesi olan herkes diz protezi ameliyatı olur şeklinde bir yaklaşım doğru değildir. Tedavi seçimi hastanın klinik durumuna göre yapılmalıdır.

Diz Protezi Ne Zaman Yapılır?

Diz protezi için yalnızca yaş kriteri kullanılmaz. Hastanın yaşı değerlendirmede önemli faktörlerden biri olsa da cerrahi karar çok sayıda klinik ve radyolojik bulgunun birlikte değerlendirilmesiyle verilir.

Diz protezi aşağıdaki durumlarda daha ayrıntılı şekilde değerlendirilebilir:

• Diz ağrısının günlük yaşam aktivitelerini belirgin şekilde kısıtlaması
• Yürüme mesafesinin ciddi şekilde azalması
• Merdiven inip çıkma veya oturup kalkma sırasında belirgin güçlük yaşanması
• Dinlenme veya gece sırasında devam eden diz ağrısı
• Dizde belirgin hareket kısıtlılığı
• İleri derecede eklem hasarının görüntüleme yöntemleriyle gösterilmesi
• Uygun cerrahi dışı tedavilere rağmen şikâyetlerin devam etmesi

Röntgende ileri derecede kireçlenme bulunmasına rağmen kişinin günlük yaşamında ciddi şikâyeti yoksa yalnızca görüntüleme sonucuna göre ameliyat kararı verilmez.

Diz Protezi Kimler İçin Uygundur?

Diz protezi için uygunluk değerlendirmesi kişiye göre yapılır. Hastanın şikâyetleri ile muayene ve görüntüleme bulgularının birbiriyle uyumlu olması önemlidir.

Genellikle ileri eklem hasarına bağlı belirgin ağrı ve fonksiyon kaybı bulunan hastalar diz protezi açısından değerlendirilir.

Özellikle ağrı nedeniyle günlük aktiviteleri kısıtlanan, yürüme kapasitesi azalan, diz hareketleri belirgin şekilde bozulan ve cerrahi dışı tedavilerden yeterli fayda görmeyen hastalarda cerrahi seçenekler gündeme gelebilir.

Öte yandan ameliyatın genel sağlık açısından uygun olup olmadığı da değerlendirilmelidir. Kalp ve damar hastalıkları, diyabet, kanama veya pıhtılaşma sorunları, enfeksiyonlar ve kullanılan ilaçlar ameliyat öncesinde dikkate alınması gereken faktörler arasındadır.

Total Diz Protezi Nedir?

Total diz protezi, diz eklemindeki yaygın ve ileri derecedeki hasarın tedavisinde kullanılan cerrahi yöntemlerden biridir. Hasarlı eklem yüzeylerinin cerrahi olarak hazırlanmasının ardından uygun protez bileşenleri yerleştirilir.

Total diz protezinde eklemin birden fazla bölgesindeki hasarlı yüzeyler değerlendirilir. Kullanılacak protezin tasarımı; hastanın anatomisine, bağların durumuna, dizdeki deformiteye ve cerrahi planlamaya göre belirlenir.

Total diz protezi özellikle yaygın diz kireçlenmesi bulunan hastalarda değerlendirilen önemli cerrahi seçeneklerden biridir.

Kısmi Diz Protezi Nedir?

Kısmi diz protezi, diz eklemindeki hasarın belirli bir bölgeyle sınırlı olduğu ve diğer eklem bölümlerinin uygun durumda bulunduğu seçilmiş hastalarda uygulanabilen bir cerrahi yöntemdir.

Kısmi diz protezi için hastanın dizindeki hasarın dağılımı, bağların durumu, dizin mekanik ekseni ve diğer eklem yapılarının durumu ayrıntılı olarak değerlendirilir.

Bu nedenle kısmi diz protezi her diz kireçlenmesi hastası için uygun değildir.

Total ve Kısmi Diz Protezi Arasındaki Farklar

Özellik	Total Diz Protezi	Kısmi Diz Protezi
Eklem hasarı	Daha geniş alanı etkileyen hasarlarda değerlendirilir	Belirli bir eklem bölgesiyle sınırlı hasarlarda değerlendirilir
Uygunluk	Yaygın ileri eklem hasarı olan hastalarda düşünülebilir	Seçilmiş ve uygun hastalarda düşünülebilir
Bağların durumu	Cerrahi planlamada değerlendirilir	Hasta seçiminde önemli faktörlerden biridir
Karar verme	Muayene ve görüntüleme birlikte değerlendirilir	Hasarın yeri, bağların durumu ve diz mekaniği birlikte değerlendirilir

Hangi protez türünün kullanılacağı yalnızca röntgen görüntüsüne göre belirlenmez. Hastanın şikâyetleri, fizik muayenesi, dizdeki hasarın dağılımı ve diğer klinik özellikleri birlikte değerlendirilir.

Diz Protezi Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Diz protezi ameliyatı öncesinde hastanın genel sağlık durumu değerlendirilir. Kan tetkikleri, görüntüleme incelemeleri ve anestezi değerlendirmesi yapılabilir.

Cerrahi sırasında diz eklemine uygun cerrahi yaklaşım ile ulaşılır. Hasarlı eklem yüzeyleri cerrahi plan doğrultusunda hazırlanır. Daha sonra uygun ölçü ve tasarımdaki protez bileşenleri yerleştirilir.

Protez bileşenlerinin yerleştirilmesinden sonra dizin hareket açıklığı ve stabilitesi kontrol edilir. Cerrahi yaklaşım ve kullanılan protez sistemi hastanın anatomik özelliklerine ve cerrahın değerlendirmesine göre değişebilir.

Ameliyat süresi; hastanın anatomik özellikleri, cerrahinin kapsamı ve daha önce geçirilmiş ameliyatlar gibi faktörlere göre değişebilir. Bu nedenle bütün hastalar için aynı ameliyat süresini belirtmek doğru değildir.

Diz Protezi Ameliyatı Öncesi Hazırlık

Ameliyat öncesi hazırlığın temel amacı hastanın cerrahiye uygunluğunu değerlendirmek ve mevcut riskleri belirlemektir.

Hastanın kullandığı ilaçlar, bilinen hastalıkları, daha önce geçirdiği ameliyatlar, alerjileri ve varsa enfeksiyon odakları değerlendirilir.

Kan sulandırıcı ilaç kullanan hastaların bu ilaçları doktor bilgisi olmadan bırakmaması gerekir. İlaçların ameliyat öncesinde nasıl düzenleneceğine ilgili hekimler karar verir.

Ameliyat öncesinde diz hareket açıklığı, bacak ekseni, kas gücü ve yürüme özellikleri de değerlendirilebilir.

Diz Protezi Ameliyatı Sonrası

Diz protezi ameliyatı sonrasında bir süre ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığı görülmesi mümkündür. Ağrı kontrolü için uygun tedaviler uygulanır ve hastanın genel durumu elverdiğinde erken hareketlendirme planlanabilir.

Ameliyat sonrası rehabilitasyonun amacı diz hareket açıklığının geliştirilmesi, kas gücünün artırılması, güvenli yürümenin sağlanması ve günlük yaşam aktivitelerine kademeli olarak dönülmesine yardımcı olmaktır.

İyileşme süresi her hastada aynı değildir. Yaş, genel sağlık durumu, ameliyat öncesindeki hareket kapasitesi, kas gücü, cerrahinin kapsamı ve rehabilitasyon süreci iyileşme süresini etkileyebilir.

Diz Protezi Sonrası Ne Zaman Yürünür?

Uygun hastalarda sağlık ekibinin değerlendirmesiyle diz protezi ameliyatından sonra erken dönemde yürümeye başlanabilir.

İlk dönemde yürüteç veya koltuk değneği gibi desteklerden yararlanılabilir. Yürüme desteğinin ne zaman bırakılacağı hastanın kas gücü, dengesi, ağrısı ve güvenli yürüme kapasitesine göre belirlenir.

Hastanın kendi başına yürümeye çalışması yerine, özellikle ameliyatın erken döneminde sağlık ekibinin önerileri doğrultusunda hareket etmesi önemlidir.

Diz Protezi İyileşme Süreci

Diz protezi iyileşme süreci birkaç farklı aşamadan oluşur. İlk günlerde ağrı ve şişlik kontrolü ile güvenli hareket ön plandadır. Sonraki dönemde diz hareket açıklığı, kas gücü ve yürüme kapasitesi üzerinde çalışılır.

Günlük yaşam aktivitelerine dönüş çoğu hastada haftalar içinde kademeli olarak gerçekleşir. Bununla birlikte dizin kuvvetlenmesi ve rehabilitasyonun tamamlanması daha uzun sürebilir.

Tam iyileşme süreci kişiden kişiye değişmekle birlikte birkaç ay sürebilir. Hastanın verilen rehabilitasyon programına uyumu da sürecin önemli bir parçasıdır.

Diz Protezi Sonrası Fizik Tedavi

Fizik tedavi ve rehabilitasyon, diz protezi sonrasında fonksiyonel iyileşmenin önemli bileşenlerinden biridir.

Rehabilitasyon kapsamında dizin hareket açıklığının geliştirilmesi, uyluk kaslarının güçlendirilmesi, yürüme eğitimi, denge çalışmaları ve günlük yaşam aktivitelerine yönelik egzersizler uygulanabilir.

Egzersizlerin türü ve yoğunluğu hastanın klinik durumuna göre belirlenmelidir. Doktor veya fizyoterapist tarafından önerilmeyen yoğun egzersizlerin erken dönemde yapılması uygun olmayabilir.

Diz Protezi Ameliyatının Riskleri Nelerdir?

Her cerrahi işlemde olduğu gibi diz protezi ameliyatında da komplikasyon riski bulunmaktadır. Risklerin görülme ihtimali hastanın yaşı, genel sağlık durumu, mevcut hastalıkları, kullanılan ilaçlar ve cerrahinin özelliklerine göre değişebilir.

Diz protezi ameliyatında görülebilecek olası komplikasyonlar arasında şunlar bulunabilir:

• Enfeksiyon
• Kanama veya hematom
• Toplardamarda kan pıhtısı oluşması
• Akciğere pıhtı atması
• Sinir veya damar yaralanması
• Diz hareketlerinde beklenenden fazla kısıtlılık
• Devam eden ağrı
• Diz ekleminde instabilite
• Protez bileşenlerinde aşınma
• Protezde gevşeme
• Nadir durumlarda yeniden cerrahi gereksinimi

Ameliyat sonrasında yüksek ateş, yara yerinde artan kızarıklık veya akıntı, giderek artan şiddetli ağrı, bacakta belirgin şişlik veya nefes darlığı gibi belirtiler ortaya çıkarsa gecikmeden tıbbi değerlendirme alınmalıdır.

Diz Protezi Kalıcı mıdır?

Diz protezlerinin kullanım süresi kişiden kişiye değişebilir. Protezin tasarımı ve malzemeleri yanında hastanın yaşı, kilosu, fiziksel aktivite düzeyi ve zaman içerisinde ortaya çıkabilecek mekanik veya biyolojik değişiklikler de protezin kullanım süresini etkileyebilir.

Modern diz protezleri uzun süre kullanılabilmektedir. Bununla birlikte hiçbir protez için belirli bir kullanım süresini veya ömür boyu sorunsuz kullanım garantisini önceden vermek doğru değildir.

Zaman içerisinde protezde aşınma, gevşeme veya başka sorunlar gelişebilir. Böyle durumlarda hastanın klinik ve radyolojik değerlendirmesi yapılır. Gerekli görülen seçilmiş hastalarda revizyon diz protezi değerlendirilebilir.

Diz Protezi Sonrası Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Doktor tarafından verilen ilaçlar önerilen şekilde kullanılmalıdır.
• Rehabilitasyon programına uyulmalıdır.
• Yara bakımına ilişkin öneriler takip edilmelidir.
• Kontroller aksatılmamalıdır.
• İlk dönemde düşme riskini azaltacak önlemler alınmalıdır.
• Doktor önerisi olmadan ağır egzersizlere başlanmamalıdır.
• Uzun süre hareketsiz kalmaktan kaçınılması konusunda sağlık ekibinin önerileri takip edilmelidir.
• Yeni veya giderek artan belirtiler ortaya çıkarsa sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Diz Protezi Sonrası Spor Yapılır mı?

Diz protezi sonrasında fiziksel aktivite tamamen bırakılmak zorunda değildir. Ancak yapılabilecek sporların türü, yoğunluğu ve başlama zamanı hastanın durumuna göre değerlendirilmelidir.

Yürüme gibi düşük darbeli aktiviteler uygun hastalarda rehabilitasyon sürecinin bir parçası olabilir. Yüksek darbe, ani yön değiştirme veya düşme riski taşıyan sporlar konusunda ise daha dikkatli olunması gerekebilir.

Hangi aktivitenin ne zaman yapılabileceği ortopedi doktoru ve gerektiğinde fizyoterapist tarafından değerlendirilmelidir.

Diz Protezi Sonrası Merdiven Çıkılır mı?

Diz protezi ameliyatından sonra iyileşme ilerledikçe merdiven kullanımı yeniden öğrenilebilir. İlk dönemde merdiven çıkmak veya inmek zor olabilir.

Diz hareket açıklığı, kas gücü, denge ve ağrı düzeyi uygun hale geldikçe merdiven kullanımı konusunda eğitim verilebilir. Merdiven kullanmaya ne zaman başlanacağı hastanın klinik durumuna göre belirlenmelidir.

Diz Protezi Sonrası Araba Kullanılır mı?

Diz protezi sonrasında araç kullanmaya dönüş zamanı kişiden kişiye değişebilir. Diz kontrolü, reaksiyon süresi, ağrı, kullanılan ilaçlar ve güvenli şekilde fren yapabilme gibi faktörler dikkate alınmalıdır.

Özellikle ağrı kesici veya refleksleri etkileyebilecek ilaçların kullanıldığı dönemde araç kullanımı konusunda doktor önerilerine uyulmalıdır.

Diz Protezi Ameliyatı Kararı Nasıl Verilir?

Diz protezi ameliyatı kararı yalnızca röntgen sonucuna göre verilmez. Hastanın ağrısının özellikleri, günlük yaşam üzerindeki etkisi, fizik muayene bulguları ve görüntüleme sonuçları birlikte değerlendirilir.

Örneğin röntgende ileri derecede kireçlenme bulunan ancak günlük yaşamında ciddi şikâyeti olmayan bir kişide ameliyat hemen gerekli olmayabilir.

Buna karşılık ağrı ve hareket kısıtlılığı günlük yaşamı ciddi şekilde etkileyen, görüntüleme bulguları ileri eklem hasarını gösteren ve uygun cerrahi dışı tedavilere rağmen şikâyetleri devam eden bir hastada diz protezi daha ayrıntılı şekilde değerlendirilebilir.

Bu nedenle ameliyat kararı kişisel muayene ve tıbbi değerlendirme gerektirir.

Diz Protezi Öncesi ve Sonrası Süreç

Süreç	Temel Değerlendirmeler
Ameliyat öncesi	Muayene, görüntüleme, genel sağlık ve anestezi değerlendirmesi
Cerrahi planlama	Eklem hasarı, diz mekaniği ve uygun protez seçiminin değerlendirilmesi
Ameliyat sonrası erken dönem	Ağrı kontrolü, yara takibi ve güvenli mobilizasyon
Rehabilitasyon	Diz hareket açıklığı, kas gücü ve yürüme eğitimi
Uzun dönem takip	Klinik durum ve gerektiğinde radyolojik kontroller

---

Diz Protezi Sıkça Sorulan Sorular

---

Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Hakkında

Ortopedi ve travmatoloji alanında 20 yılı aşkın deneyime sahip olan hekim; diz protezi ameliyatı, ortopedi cerrahisi, skolyoz cerrahisi, boy uzatma ve deformite cerrahisi, kırık, çıkık ve travma, ayak ve ayak bileği cerrahisi, kalça hastalıkları ve kalça tedavileri ile omurga, bel ve boyun hastalıkları alanlarında çalışmaktadır.

Hekimin ulusal ve uluslararası bilimsel dergilerde yayımlanmış 200’ün üzerinde akademik çalışması ve mesleki eğitimleri bulunmaktadır.

Diz protezi değerlendirmesinde hastanın şikâyetleri, fizik muayene bulguları, gerekli görüntüleme yöntemleri ve genel sağlık durumu birlikte ele alınır. Tedavi seçeneği, kişinin klinik durumuna göre belirlenir.

Ortopedi cerrahisinde temel yaklaşım; hastanın mevcut durumunun ayrıntılı şekilde değerlendirilmesi, uygun tedavi seçeneklerinin açıklanması ve cerrahi gereklilik varsa sürecin tıbbi gereklilikler doğrultusunda planlanmasıdır.

---

Önemli Uyarı

Dikkat: Bu bilgiler genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İnternet üzerindeki bilgiler kişisel muayenenin, tetkiklerin ve hekim değerlendirmesinin yerine geçmez. Diz protezi ameliyatının gerekip gerekmediği ve hangi tedavinin uygun olduğu kişiden kişiye değişebilir. Kişiye özel tanı ve tedavi için mutlaka ortopedi ve travmatoloji uzmanına başvurun.

Şiddetli ve yeni başlayan diz ağrısı, ciddi travma, belirgin şekil bozukluğu, yüksek ateş, ameliyat sonrası yara yerinde akıntı veya belirgin kızarıklık, bacakta ani ve belirgin şişlik ya da nefes darlığı gibi durumlarda gecikmeden tıbbi değerlendirme alınmalıdır.

---

Güvenilir Kaynaklar

American Academy of Orthopaedic Surgeons. Total Knee Replacement.

National Health Service. Knee Replacement.

National Institute for Health and Care Excellence. Osteoarthritis in over 16s: diagnosis and management.

American Association of Hip and Knee Surgeons. Patient Information.

T.C. Sağlık Bakanlığı ve üniversite hastanelerinin diz protezi ve ortopedi hasta bilgilendirme kaynakları.